Catequese
Concílio Vaticano II, liu hosi nia Documento sira
Introdução
Aula Paulo VI – Quarta-feira, 07.01.2026
Maun-alin no feton doben sira, bom dia! No bem-vindo!
Liu tiha Tinan Jubileu nian ne’e, nebé ita bele medita kona-ba mistério Jesus nia moris nian, ita sei hahú fali ciclo catequese foun ida nebé sei dedica ba Concílio Vaticano II no sani fila-fali nia documento sira. Ida ne’e nu’udar ocasião folin-boot ida atu descobre fila-fali kmo’ok no importância hosi evento Kreda nian ne’e. São João Paulo II, iha Tinan Jubileu 2000 nia rohan, nia dehan nune’e: «ha’u sei sente hela dever boot atu hatudu katak Concílio nu’udar graça boot ida nebé fo benefício ba Kreda iha século XX ne’e» (Carta ap. Novo millennio ineunte, 57).
Ho aniversário Concílio Niceia nian iha tinan 2025, ita bele mos hanoin fila-fali Concílio Vaticano II nia tinan ba dala-60. Maske tempo be fahe ita hosi evento ne’e ladun dook malu, no keta haluha mos katak geração hosi Bispo sira, teólogo no sarani sira hosi Vaticano II nian la iha hotu ona. Tamba ne’e, wainhira ita sente hela apelo atu la halakon Concílio ne’e nia profecia no continua atu buka dalan no maneira atu tau nia hanorin sira iha prática, importante mos atu conhece besik fila-fali, hodi hala’o la’os hosi “rona dehan katak”, la’os mos hosi interpretação sira be foti hosi nebá, maibé sani fila-fali nia Documento sira no reflete kona-ba nia conteúdo. Tamba ida ne’e nu’udar Magistério ida nebé ohin loron mos sei sai nu’udar fitun-dadér (guia importante) iha Kreda nia dalan. Hanesan Papa Bento XVI hanorin, «hosi tinan ida ba tinan seluk, Documento Concílio nian sira ne’e la lakon sira nia atualidade; nia hanorin sira hatudu liliu pertinência iha relação ho buat foun hirak nebé Kreda hasoru no mos iha sociedade ohin loron nian» (Lia-menon dahuluk iha Missa ho Cardeal foin sira, 20.04.2005).
Wainhira Papa João XIII loke assembleia conciliar iha loron 11, fulan outubro, tinan 1962, nia dehan katak ida ne’e nu’udar rai-hun-mutin hosi loron ida be nia roman ba to’o Kreda tomak. Na’ilulik barak be hamutuk ne’e nia serviço, sira be mai hosi Igreja sira hosi continente hot-hotu, loke duni dalan ba tempo foun Kreda nian. Liu tiha reflexão bíblica, teológica no litúrgica ida be kle’an, be la’o iha século XX, Concílio Vaticano II descobre fila-fali Maromak futar oin nu’udar Aman, nebé iha Cristo, bolu ita atu sai Nia oan; hateke ba Igreja ho Cristo nia roman, nação sira nia roman, hanesan mistério comunhão nian no sacramento unidade nian entre Maromak ho nia povo; iha nebá mak hahú reforma litúrgica ida be importante, hodi hatu’ur mistério salvação no participação ativa no consciente hosi Povo Maromak nian iha centro. Iha tempo nebé hanesan, tulun ita atu nakloke-an ba mundo hodi hasoru tempo moderno nia mudança no desafio sira liu hosi diálogo no corresponsabilidade, nu’udar Kreda ida nebé hakarak loke nia liman ba humanidade, rona povo sira nia esperança no kole sira no colabora hodi harí sociedade ida nebé loos no fraterna.
Tamba Concílio Vaticano II mak «Igreja sai nu’udar liafuan; Igreja sai nu’udar lia-menon; Igreja sai nu’udar diálogo» (São Paulo VI, Carta enc. Ecclesiam suam, 67), Igreja compromete atu buka lialoos liu hosi dalan ecumenismo, dalan diálogo inter-religioso no diálogo ho ema sira be ho hakarak di’ak.
Espírito ida ne’e, atitude interior ida ne’e, precisa sai ida de’it ho Kreda nia moris espiritual no mos ação pastoral, basá ita precisa hela atu hala’o liu tan reforma Kreda nian iha chave ministerial, no mos hasoru desafio sira ohin loron nian, ita hotu hetan convite atu sai nu’udar intérprete ba sinal tempo nian sira, sai ema be haklaken Evangelho ho ksolok, sasin aten-brani ba justiça no dame. Padre Albino Luciani, nebé sai nu’udar Papa João Paulo I, wainhira sei hanesan Bispo iha Vittorio Veneto, nia molok hahú Concílio ne’e nia hakerek profeticamente nune’e: «hanesan baibain, iha duni necessidade atu hala’o la’os de’it organismo eh método no estrutura sira, maibé santidade ida nebé kle’an no boot […]. Bele mos resultado di’ak no buras hosi Concílio ida ne’e sei haré iha século sira tuir mai no naktubun hodi hakat liu dificuldade sira nebé contra no situação difícil sira»[1]. Nune’e, hanesan Papa Francisco dehan, descobre fila-fali Concílio ne’e tulun ita atu «tau Maromak iha fatin dahuluk, no sai Kreda ida nebé nakonu ho domin ba nia Na’i no ba ema hot-hotu be Nia hadomi» (Homilia iha aniversário início Concílio Vaticano II ba dala-60, 11.10.2022).
Maun-alin no feton sira, buat nebé São Paulo VI dehan ba Padre conciliar sira iha ikus hosi serviço (conciliar) ne’e sai nafatin critério orientação mai ita iha ohin loron; nia dehan katak to’o duni ona tempo atu fila ba ida-idak nia fatin, atu husik assembleia conciliar hodi ba hasoru humanidade, lori lia-foun di’ak Evangelho ba humanidade, ho hanoin ida katak, moris tiha ona tempo graça nian nebé tau hamutuk passado, presente no futuro: «passado, tamba iha ne’e libur hamutuk Cristo nia Kreda, hamutuk ho nia tradição, história, Concílio sira, Doutor sira, no nia Santo sira. […] Presente, basá agora daudaun ita fahe-malu hodi ba hasoru mundo ohin loron nian, ho nia kiak, nia moras sira, nia sala sira, maibé mos ho nia manán prodigiosa sira, nia folin no virtude sira. […] Hafoin, futuro nebé iha hela oin, iha povo sira nia pedido ba justiça nebé boot, iha povo nia hakarak ba dame, iha nia hamrook consciente eh inconsciente ba moris nebé aas liu: liliu ida nebé Cristo nia Kreda bele no hakarak oferece ba sira» (São Paulo VI, Lia-menon ba Padre conciliar sira, 08.12.1965).
Mai ita mos nune’e. Ita hakbesik-an ba Documento sira iha Concílio Vaticano II no descobre fila-fali nia profecia no atualidade, simu tradição rico hosi Kreda nia moris, no iha tempo hanesan, ita husu mos ba ita nia an kona ba presente no hafoun ksolok hodi ba hasoru mundo, hodi lori Evangelho Reino Maromak nian ba mundo, reino domin, justiça no dame nian.
[1] A. Luciani – Giovanni Paolo I, Note sul Concilio, em Opera omnia, vol. II, Vittorio Veneto 1959-1962. Discorsi, scritti, articoli, Padova 1988, 451-453.
(https://www.vatican.va/content/leo-xiv/it/audiences/2026/documents/20260107-udienza-generale.html)
AUDIÊNCIA GERAL (19.11.2025)
Praça S. Pedro – Quarta-Feira, 19.11.2025
AUDIÊNCIA GERAL (12.11.2025)
Praça S. Pedro – Quarta-Feira, 12.11.2025
AUDIÊNCIA GERAL (05.11.2025)
Praça S. Pedro – Quarta-Feira, 05.11.2025
AUDIÊNCIA GERAL - Catequese (Aniversário Nostra Aetate)
Praça S. Pedro – Quarta-Feira, 29.10.2025
AUDIÊNCIA GERAL (22.10.2025)
Ciclo Catequese - Jubileu 2025 (Jesus Cristo ita nia Esperança)
[TETUN] AUDIÊNCIA GERAL (15.10.2025)
Ciclo Catequese - Jubileu 2025 (Jesus Cristo ita nia Esperança)
Kona ba "Timor oan - Maromak oan"
Nu'udar iniciativa pessoal hosi - Zeferino Mesquita Almeida (seminarista diocesano, hosi Arquidiocese de Dili; oras ne'e, estuda iha Pontifícia Universidade Gregoriana, Roma) - atu promove lian Tetun liu hosi halo tradução ba documento sira, homília sira, mensagem sira nebé mai hosi Santo Padre no Magistério Igreja Católica nian. Lian Tetun nebé hakerek iha sítio ne'e sei usa regra ortográfica Tetun Kreda nian, basá sei publica de'it hanoin hirak nebé liga ho fiar sarani nian, nu'udar dalan ida atu tulun sarani sira no ema hotu nebé hakarak conhece no comprende didi'ak mensagem Cristo nian.
Sítio ne'e nakloke mos ba sugestão no crítica construtiva sira nebé hato'o hosi leitór sira, tanba ne'e, sente livre ba, atu hato'o itaboot sira nia hanoin di'ak sira.
Add comment
Comments