NATAL NA’I NIAN – MISSA LORON NIAN

Published on 25 December 2025 at 17:40

Santo Padre Leão XIV nia homilia iha Missa Solenidade Natal Na’i nian (Missa Loron)

Basílica S. Pedro, Quinta-Feira – 25.12.2025

Maun-alin no feton doben sira!

«Haklalak ho knananuk ksolok nian ba» (Is 52,9), ida ne’e mak mensagiro dame nian nia hakilar ba ema hirak be horik iha cidade be rahun tomak no hein hela atu harí fila-fali. Maske foer no kanek, nia ain sira sei kmo’ok nafatin – hanesan profeta hakerek (cfr Is 52,7) –, basá liu husi dalan nebé naruk no aat, sira lori liafoun ksolok nian, nebé halo buat hotu moris fila-fali. Ida ne’e nu’udar loron foun!  Ita mos participa iha mudança ida ne’e, nebé sente hanesan la iha ida mak fiar: dame existe ona no horik ona iha ita leet.

«Ha’u husik hela dame ba imi; Ha’u fo Ha’u damen ba imi. La hanesan ho ida nebé mundo fo, ida be Ha’u mak haraik ba imi» (Jo 14,27). Jesus dehan nune’e ba discípulo sira, liu tiha Nia fase sira nia ain, mensageiro dame nian hirak ne’e husi kedas momento nebá sira tem que la’o ba mundo tomak, la kole, atu hatudu ba ema hotu «kbi’it atu sai Maromak nia oan» (Jo 1,12). Tanba ne’e mak ohin loron, ita la’os de’it hakfodak ho dame nebé iha tiha ona ne’e, maibé ita celebra oinsá mak dom ida nebé bele haraik mai ita. Nune’e, ita haklalak ho knananuk ksolok ba dom ida ne’e. Tanba ne’e, iha mundo tomak, Natal nu’udar festa música no cântico sira ho excelência.

Prólogo husi Evangelho dahaat nian mos nu’udar hino ida no nia protagonista mak Maromak Futar Liafuan (Verbo) rasik. “Verbo” ne’e nu’udar liafuan ida nebé mak iha ação. Ida ne’e mak caraterística husi Maromak Futar Liafuan: nunca ineficaz. Wainhira ita haré didi’ak, ita nia liafuan barak mos produz efeito sira, dala-barak, efeito sira nebé ita lakohi atu acontece. Loos, liafuan sira nebé produz ação. Maibé surpresa ida nebé liturgia Natal nian coloca iha ita nia oin mak ida ne’e: Maromak nia Liafuan (Verbo) mosu mai no la hatene ko’alia, mai to’o ita hanesan Ida be foin moris mai nebé tanis de’it. «Nia hola isin» (cfr Jo 1,14), no maske loron ida Nia sai boot no sei aprende lian be Nia povo ko’alia, agora dau-daun ne’e Nia presença simples no frágil ne’e de’it mak bele ko’alia. «Isin» ne’e nu’udar isin-tanan (molik) radical ida, nebé iha Belém no Calvário mos la iha liafuan; hanesan mos ema barak nebé ohin loron hasoru hodi lakon sira nia dignidade no sira la iha lian atu ko’alia. Ema nia isin ne’e precisa tau-matan, precisa acolhimento no reconhecimento, buka liman sira nebé iha capacidade laran-ma’us no hanoin sira nebé nakloke ba tau-matan, hakarak liafuan kmo’ok sira.

«Nia mai iha Nia belun sira nia leet, maibé sira la simu Nia. Maibé ba hirak nebé simu duni Nia, Nia haraik tiha ona kbi’it atu sai Maromak oan» (Jo 1,11-12). Forma paradoxal nebé hatudu dame horik tiha ona iha ita leet ne’e mak ida ne’e: Maromak nia dom envolve ita, buka acolhimento no husu dedicação. Halo ita hakfodak tanba hasoru kedas rejeição, halo ita laran-monu tanba hasai ita husi indiferença. Ida ne’e mak kbi’it loloos atu sai Maromak nia oan: kbi’it ida nebé hela metin nafatin maibé sei la hatudu-an wainhira ita dook hela husi labarik sira nia tanis no idoso sira nia fragilidade, husi vítima sira nia nonook impotente (hirak be sofre injustiça no la consegue defende-an no ema la rona sira) no ema hirak be la consegue liberta-an husi buat aat hirak be sira halo ona.

Hanesan Papa Francisco hakerek ona, hodi bolu ita ba ksolok Evangelho nian: «Dala-ruma ita monu ba tentação atu sai sarani maibé dook husi Na’i nia kanek sira. Maibé Jesus hakarak atu ita hakbesik ba ema nia mukit sira, atu ita hakbesik ba ema seluk nia kanek terus nian sira. Nia hein to’o ita husik atu buka de’it abrigo pessoal eh comunitário sira nebé halo ita dook husi ema nia terus, atu ikus mai ita bele simu ho loloos no hakbesik ba ema seluk nia moris concreto no ita bele conhece kbi’it husi laran-kma’us» (Exort. ap. Evangelii gaudium, 270).

Maun-alin no feton doben sira, wainhira Liafuan hola isin, agora isin ida ne’e rasik mak ko’alia, hakilar nia hakaran divino atu hasoru malu ho ita. Liafuan ne’e harí tiha ona nia tenda frágil ne’e iha ita nia leet. No oinsá mak ita la bele hanoin ba tenda sira be iha Gaza, hasoru udan semana tomak nia laran, anin no malirin, no tenda husi refugiado sira seluk iha continente hot-hotu; eh fatin refúgio rihun ba rihun husi ema kakuluk-laek sira be iha hela ita nia cidade sira? População sira nebé la bele defende-an hasoru fragilidade isin nian, sira hetan prova husi funu barak nebé sei la’o hela no sira be hotu tiha ona, husik hela sinal no kanek sira be nakloke. Foinsa’e sira be ema obriga atu ka’er kilat, hasoru fragilidade iha hanoin no mos moris, sira hamri’ik iha batalha nia oin no hatene hela buat aat sira nebé exige sira atu halo nafatin no bosok sira nebé sira rona liu husi discurso husi hirak nebé haruka sira ba mate.

Wainhira ema seluk nia fraqueza tama to’o ita nia fuan, wainhira ema seluk nia moras harahun ita nia certeza toos sira, iha nebá mak dame ne’e hahú. Maromak nia dame moris husi tanis ida nebé ema simu, husi halerik ida nebé ema rona: moris liu husi buat hirak be rahun be hamoris solidariedade foun, moris liu husi mehi no visão sira nebé, hanesan profecia, muda história nia dalan. Loos duni, buat hirak ne’e existe, tanba Jesus mak Logos, sentido ida nebé buat hotu hahú hetan forma. «Husi Nia mak buat hotu hahú mosu; no la ho Nia sei la iha buat ida mak bele iha» (Jo 1,3). Mistério ida ne’e sadik ita liu husi presépio sira nebé ita harí, loke ita nia matan ba mundo ida nebé Liafuan sei lian hela, «dala-barak no ho dalan oioin» (cfr Heb 1,1), no bolu nafatin ita ba conversão.

Loos duni katak, Evangelho la subar nakukun nia resistência ba naroman, Evangelho descreve Maromak Futar Liafuan nia dalan nu’udar estrada difícil ida, nebé nakonu ho obstáculo sira. To’o ohin loron, mensageiro loloos dame nian sira tuir nafatin Liafuan (Verbo) iha dalan ida ne’e, nebé ikus mai to’o duni ba fuan sira: fuan sira nebé hakmatek, nebé dala-barak hakarak ho loloos buat hirak nebé sira resiste. Nune’e, Natal motiva fila-fali Igreja ida nebé missionária, dudu Igreja ba dalan sira nebé Maromak Futar Liafuan hatudu ona. Ita la’os serví ba liafuan sira nebé prepotente – liafuan hirak ne’e to’o hotu ona ba fatin hotu –, maibé presença ida nebé hamoris buat di’ak, hatene nia eficácia no la exclui ema seluk.

Dalan missão nian mak ida ne’e: dalan ida nebé ho direção ba dalan seluk. Iha Maromak liafuan ida-idak ne’e nu’udar liafuan nebé atu convida, nu’udar convite atu ko’alia, liafuan ida nebé nunca hanesan ho nia an rasik. Ida ne’e mak renovação nebé Concílio Vaticano II promove tiha ona no ita sei haré nia naktubun wainhira ita la’o hamutuk ho humanidade hot-hotu, hodi la fahe malu ho humanidade ne’e rasik. Ida nebé contrário mak buat mundo nian: foti ita nia an rasik sai hanesan centro. Movimento Encarnação nian ne’e nu’udar dinamismo husi conversação. Sei iha dame wainhira ita nia monólogo sira rahun no hetan resultado husi hatene rona, ita sei monu-ain ho hakne’ak iha ema seluk nia isin-tanan nia oin. Liu duni husi ne’e mak Virgem Maria sai Igreja nia Inan, Fitun evangelização nian, Liurai-Feto dame nian. Hus inia, ita bele compreende katak la iha buat ida mak moris husi hatudu kbi’it no buat hotu moris fila-fali liu husi kbi’it nonook husi moris nebé acolhida.

 

Texto original:

https://www.vatican.va/content/leo-xiv/it/homilies/2025/documents/20251225-messa-natale.html

Traduz husi: Zeferino Mesquita Almeida



25 December 2025
23 November 2025
16 November 2025
9 November 2025

Kona ba "Timor oan - Maromak oan"

    Nu'udar iniciativa pessoal husi - Zeferino Mesquita Almeida (seminarista diocesano, husi Arquidiocese de Dili; oras ne'e, estuda iha Pontifícia Universidade Gregoriana, Roma) - atu promove lian Tetun liu husi halo tradução ba documento sira, homília sira, mensagem sira nebé mai husi Santo Padre no Magistério Igreja Católica nian. Lian Tetun nebé hakerek iha sítio ne'e sei usa regra ortográfica Tetun Kreda nian, basá sei publica de'it hanoin hirak nebé liga ho fiar sarani nian, nu'udar dalan ida atu tulun sarani sira no ema hotu nebé hakarak conhece no comprende didi'ak mensagem Cristo nian. Sítio ne'e nakloke mos ba sugestão no crítica construtiva sira nebé hato'o husi leitór sira, tanba ne'e, sente livre ba, atu hato'o itaboot sira nia hanoin di'ak sira.

Add comment

Comments

Assis
8 days ago

Palavra De Deus
Bravo Irmaun NINO