Catequese - Documento sira iha Concílio Vaticano II
Constituição dogmática Lumen gentium
4. Kreda: povo sacerdotal no profético
Praça S. Pedro – Quarta-feira, 18.03.2026
Maun-alin no feton doben sira, bom dia no bem-vindo!
Ohin, ha’u hakarak atu reflete fila-fali kona-ba capítulo daruak hosi Constituição conciliar Lumen gentium (LG), be ko’alia kona-ba Igreja nu’udar Povo Maromak nian.
Povo messiânico (LG, 9) ne’e ita simu hosi Cristo hodi participa iha Nia missão nu’u na’ilulik, profeta no liurai atu hala’o missão salvação nian. Padre conciliar sira hanorin katak, liu hosi Aliança foun no rohan-laek, Na’i Jesus haraik reino na’ilulik ida, hodi envolve Nia discípulo sira iha kna’ar «na’ilulik liurai» (1Pd 2,9; cfr. 1Pd 2,5; Ap 1,6). Sarani sira nia kna’ar na’ilulik comum ida ne’e simu liu hosi Batismo, nebé halo ita soi duni atu hasa’e buat-karan ba Maromak ho espírito no lialoos no «haklaken ba ema hotu, fiar be ita simu hosi Maromak liu hosi Igreja» (cfr. LG, 11). No mos, liu hosi sacramento Confirmação eh Crisma, ema sarani hot-hotu «bele kesi-an metin liu tan ba Igreja, hariku-an ho kbi’it especial Espírito Santo nian hodi nune’e iha kna’ar atu haklaken no defende fiar ne’e liu hosi liafuan no hahalok, nu’udar Cristo nia sasin loloos» (ibid.). Saran-an ida ne’e mak sai abut ba missão comum be halo ministro ordenado no sarani baibain sira sai ida de’it.
Kona-ba ida ne’e, Papa Francisco dehan nune’e: «Hateke ba Maromak nia Povo ne’e katak hot-hotu tama iha Igreja nu’udar leigo. Sacramento dahuluk nebé hametin ita nia identidade, no ida nebé ita tenke orgulho ba nafatin ne’e mak Batismo. Liu hosi Batismo no mos unção Espírito Santo nian mak [sarani sira] “saran-an atu sai edifício espiritual no na’ilulik santo” (LG, 10), ho nune’e hot-hotu bele sai Maromak nia Povo Santo be fiel» (Surat ba Presidente Pontifícia Comissã oba América Latina, 19.03.2016).
Kna’ar nu’udar na’ilulik liurai ne’e hala’o liu hosi dalan barak, dalan hirak ne’e lori ba ita nia halulik-an, uluk-nanain mak participa iha Eucaristia. Liu hosi harohan, halo sacrifício no caridade ativa, mak ita bele sai sasin ba moris nebé hafoun-an ho Maromak nia graça (cfr. LG, 10). Hanesan Concílio habadak hodi dehan, «caráter sagrado no estrutura orgânica hosi comunidade na’ilulik nian bele sai loloos liu hosi sacramento no virtude sira» (LG, 11).
Iha sorin seluk, Padre conciliar sira mos hanorin katak Maromak nia Povo santo participa mos iha Cristo nia missão nu’udar profeta (cfr. LG, 12). Ida ne’e hakarak hatu’ur mos tema importante kona-ba fiar nia sentido no sarani sira nia consenso. Comissão doutrinal Concílio nian halo kle’an katak sensus fidei[1]ne’e «nu’udar faculdade ida nebé Igreja (Povo Maromak nian) iha, be liu hosi nia fiar, nia reconhece revelação nebé simu, hatene fahe entre loos no sala iha questão fiar nian, no mos, hakle’an liu tan fiar ne’e, hodi aplica iha moris ho nakonu» (cfr. Acta Synodalia, III/1, 199). Tuir mai, fiar nia sentido be sarani sira iha ne’e la’os hanesan individual, maibé hanesan membro hosi Maromak nia povo be hamutuk.
Lumen gentium concentra atenção ba iha aspeto ikus ne’e, hodi tau hamutuk ho relação ba Igreja nia infalibilidade, nebé iha relação kle’an, be sura mos ho Romano Pontífice (Papa) nia serviço. Sarani hotu be simu unção hosi Santo (cfr. 1Jo 2,20 & 27), labele bobar liu hosi fiar; nia caráter especial ida ne’e hatudu liu hosi sente fiar nia caráter sobrenatural hosi povo hotu, wainhira “hosi Bispo sira to’o leigo sira”, hatudu consenso universali ha matéria fiar nian no toman sira (cfr. LG, 12). Nune’e, Igreja be hanesan comunhão hosi sarani sira nebé hola parte mos hosi bibi-atan sira, labele sala iha fiar: órgão hosi propriedae ida ne’e, be hatu’ur iha unção Espírito Santo nian, ne’e nu’udar fiar nia sentido be sobrenatural hosi Maromak nia povo hotu nian, nebé hatudu liu hosi sarani sira nia consenso. Ho unidade ida ne’e, mak Magistério Igreja nian rai didi’ak nafatin, no sarani ida-idak sai nu’udar sujeito ativo atu haklaken Evangelho, sai sasin loloos Cristo nian tuir dom profeta nian nebé Na’i haraik ba Nia Kreda.
Espírito Santo nebé hosi Cristo mai to’o ita haraik mos «graça especial sira ba sarani sira ho classe oioin, nebé halo sira iha capacidade no pronto atu simu serviço oioin, hodi bele hafoun nafatin no haboot liu tan Kreda nia edificação» (LG, 12). Exemplo especial hosi moris be nakonu ho dom ne’e mak hatudu liu hosi saran moris (religioso no religiosa sira), nebé naktubun no desenvolve ba nafatin ho Maromak nia graça. No inclui mos grupo no associação sira be iha Igreja, hirak ne’e sai nu’udar exemplo loloos ba variedade no rikusoin espiritual, nebé tulun atu harí Maromak nia Povo.
Belun doben sira, hein katak cosnciência no gratidão bele moris iha ita nia an, ba dom sira be simu ona atu sai nu’udar Povo Maromak nian; no mos responsabilidade ita iha nu’u Maromak nia Povo.
(https://www.vatican.va/content/leo-xiv/it/audiences/2026/documents/20260318-udienza-generale.html)
[1] Bele dehan mos “sentido fiar nian”: atu dehan kona-ba sarani sira nia capacidade atu hatene no reconhece lialoos fiar nian, nebé guia hosi Espírito Santo.
AUDIÊNCIA GERAL (25.03.2026)
Praça S. Pedro – Quarta-feira, 25.03.2026
AUDIÊNCIA GERAL (18.03.2026)
Praça S. Pedro – Quarta-feira, 18.03.2026
AUDIÊNCIA GERAL (11.03.2026)
Praça S. Pedro – Quarta-feira, 11.03.2026
AUDIÊNCIA GERAL (04.03.2026)
Praça S. Pedro – Quarta-feira, 04.03.2026
AUDIÊNCIA GERAL (18.02.2026)
Praça S. Pedro – Quarta-feira, 18.02.2026
AUDIÊNCIA GERAL (11.02.2026)
Aula Paulo VI – Quarta-feira, 11.02.2026
Kona-ba "Timor oan - Maromak oan"
Nu'udar iniciativa pessoal hosi - Zeferino Mesquita Almeida (seminarista diocesano, hosi Arquidiocese de Dili; oras ne'e, estuda iha Pontifícia Universidade Gregoriana, Roma) - atu promove lian Tetun liu hosi halo tradução ba documento sira, homília sira, mensagem sira nebé mai hosi Santo Padre no Magistério Igreja Católica nian. Lian Tetun nebé hakerek iha sítio ne'e sei usa regra ortográfica Tetun Kreda nian, basá sei publica de'it hanoin hirak nebé liga ho fiar sarani nian, nu'udar dalan ida atu tulun sarani sira no ema hotu nebé hakarak conhece no comprende didi'ak mensagem Cristo nian.
Sítio ne'e nakloke mos ba sugestão no crítica construtiva sira nebé hato'o hosi leitór sira, tanba ne'e, sente livre ba, atu hato'o itaboot sira nia hanoin di'ak sira.
Add comment
Comments