AUDIÊNCIA GERAL (18.02.2026)

Published on 18 February 2026 at 18:44

Catequese - Documento sira iha Concílio Vaticano II

Constituição dogmática Lumen gentium

1. Mistério Kreda nian, sacramento união ho Maromak no unidade ho ema hotu

Praça S. Pedro – Quarta-feira, 18.02.2026

Maun-alin no feton doben sira, bom dia no bem-vindo!

Concílio Vaticano II, nebé ita hakarak dedica catequese sira hirak ne’e, wainhira hakarak atu descreve kona-ba Igreja, uluk-nanain buka atu explica nia abut ne’e mai hosi nebé. Atu hala’o ida ne’e, iha Constituição dogmática Lumen gentium, nebé aprova iha loron 21 fulan novembro tinan 1964, hetan inspiração hosi liafuan “mistério” be foti hosi São Paulo nia Surat sira. Concílio hakarak foti liafuan ida ne’e, la’os atu dehan katak Igreja ne’e buat nakukun ida eh labele atu compreende, hanesan baibain ita hanoin wainhira rona ema ruma temi liafuan “mistério”. Maibé atu dehan buat seluk ida: wainhira São Paulo usa liafuan ne’e, katak iha Surat ba sarani sira iha Efésio, nia hakarak hatudu realidade ida nebé uluk ne’e haksumik-an hela maibé agora hatudu-an ona.

Ida ne’e nu’udar Maromak nia hakaran, nebé iha finalidade ida: liu hosi Jesus Cristo nia ação reconciliadora mak bele halo criatura hotu sai ida de’it, ação ida nebé hatudu liu hosi Nia mate iha cruz. Ida ne’e uluk-nanain experiementa liu hosi ema lubun nebé halibur hodi celebra liturgia: iha nebá ema la haré ba diversidade, ida nebé importante mak halibur hamutuk tamba Cristo nia Domin, nebé harahun tiha ona muro be hafahe ema no grupo social sira (cfr. Ef 2,14). Tuir São Paulo nia hanoin, mistério ne’e mak manifestação hosi buat nebé Maromak hakarak hala’o ba humanidade hotu, uluk liu halo atu ema conhece mistério ne’e iha experiência local sira, hafoin neneik-neneik hakat bao in hodi envolve mos ema hotu no universo tomak.

Condição nu’udar ema ne’e hanesan buat nebé rahun ba mai no ema rasik la iha capacidade atu hadi’a, maske iha ema nia fuan ne’e hakarak atu harí unidade. No iha condição ida nune’e mak hatama Jesus Cristo nia ação, nebé liu hosi Espírito Santo, manán kbi’it sira nebé hafahe no manán mos ida nebé fahe. Nia halo sai ida de’it atu celebra, hafoin fiar tiha iha Evangelho be haklaken, no moris nu’udar ema ida nebé laran-monu ba Cristo nia cruz, nebé sai hanesan Maromak nia manifestação domin be aas liu hotu; sente katak Maromak mak halibur hamutuk: tamba ne’e mak usa liafuan ekklesía, eh bele dehan, ema-lubun (assembleia) nebé reconhece katak (Maromak) halibur hamutuk tiha ona. Tamba ne’e, iha coincidêcia ida entre mistério no Igreja: Igreja nu’udar mistério ida nebé bele compreende.

Halibur hamutuk ida ne’e Maromak rasik mak halo, nune’e labele limita de’it ba grupo balu, maibé hakerek nanis ona atu sai hanesan experiência ema hot-hotu nian. Tamba ne’e, Concílio Vaticano II, wainhira hahú Constituição Lumen gentium, dehan nune’e: «Igreja ne’e, liu hosi Cristo, nu’udar sacramento, eh sinal ida, no mos instrumento união ida nebé kle’an ho Maromak no unidade ho humanidade tomak» (n.1). Wainhira usa liafuan “sacramento” nebé sei explica tuir mai, Concílio hakarak hatudu katak, iha ema nia história, Igreja ne’e nu’udar expressão ida nebé Maromak hakarak dehan; tamba ne’e, wainhira hateke ba Igreja, ita bele compreende buat ruma kona-ba Maromak nia hakaran, katak mistério: atu dehan katak, Igreja ne’e nu’udar sinal. Iha sorin seluk, iha liafuan “sacramento” nia sorin iha mos liafuan “instrumento”, atu hatudu duni katak Igreja ne’e nu’udar sinal ativo ida. Ho nune’e, wainhira Maromak tama iha história, Nia envolve mos ema hirak be bolu ona atu hala’o Nia ação ne’e iha Nia atividade. Liu hosi Igreja mak Maromak to’o ba objetivo atu halibur hamutuk ema hotu ba Nia no halo ema hotu hamutuk.

Sai ida de’it ho Maromak ne’e hetan nia lalatak liu hosi sai ida de’it ho ema seluk. Ida ne’e mak experiência salvação nian. La’os derrepente de’it mak Constituição Lumen gentium iha capítulo VII dedica ba natureza escatológica hosi Igreja nebé la’o iha rai ne’e, iha n. 48, usa fila-fali descrição Igreja nu’udar sacramento, hodi específica ho [sacramento] “salvação nian”: Concílio dehan, «wainhira foti-sa’e Cristo iha rai ne’e, Nia sei dada buat hotu ho Nia (cfr. Jo 12,32); moris-hi’as hosi mate sira leet (cfr. Rm 6,9), haraik Espírito be fo moris ba discípulo sira no harí Kreda, be nu’udar Nia isin, nu’udar sacramento universal salvação nian; tu’ur iha Aman nia sorin-kwana, hala’o nafatin kna’ar iha mundo ne’e, atu lori ema hotu ba Kreda no halibur sira hotu metin liu tan liu hosi Kreda, habosu sira ho Nia isin no ran rasik, hodi halo sira participa iha Nia moris be nakonu ho glória».

Texto ida ne’e bele halo ita compreende relação entre ação unificadora hosi Jesus nia Páscoa, mistério terus, mate no moris-hi’as ho Kreda nia identidade. Nune’e mos, tulun ita atu bele agradece tamba bele pertence ba Igreja, Cristo nia isin be moris-hi’as no Maromak nia povo ida de’it be peregrina hela iha história, nebé moris ho presença be atu hasantu iha humanidade be rahun ne’e nia leet, nu’udar sinal eficaz hosi unidade no reconciliação entre povo sira.

 

(https://www.vatican.va/content/leo-xiv/it/audiences/2026/documents/20260218-udienza-generale.html)



18 February 2026
11 February 2026
4 February 2026
28 January 2026
21 January 2026
14 January 2026

Kona-ba "Timor oan - Maromak oan"

    Nu'udar iniciativa pessoal hosi - Zeferino Mesquita Almeida (seminarista diocesano, hosi Arquidiocese de Dili; oras ne'e, estuda iha Pontifícia Universidade Gregoriana, Roma) - atu promove lian Tetun liu hosi halo tradução ba documento sira, homília sira, mensagem sira nebé mai hosi Santo Padre no Magistério Igreja Católica nian. Lian Tetun nebé hakerek iha sítio ne'e sei usa regra ortográfica Tetun Kreda nian, basá sei publica de'it hanoin hirak nebé liga ho fiar sarani nian, nu'udar dalan ida atu tulun sarani sira no ema hotu nebé hakarak conhece no comprende didi'ak mensagem Cristo nian. 

Sítio ne'e nakloke mos ba sugestão no crítica construtiva sira nebé hato'o hosi leitór sira, tanba ne'e, sente livre ba, atu hato'o itaboot sira nia hanoin di'ak sira.

Add comment

Comments

There are no comments yet.

Create Your Own Website With Webador