Catequese - Documento sira iha Concílio Vaticano II
Constituição dogmática Dei Verbum
5. Maromak nia Liafuan iha Kreda nia moris
Aula Paulo VI – Quarta-feira, 11.02.2026
Maun-alin no feton doben sira, bom dia no bem-vindo!
Iha catequese ohin nian, ita sei reflete kona-ba ligação kle’an no moris nebé kesi entre Maromak nia Liafuan no Kreda, ligação (eh vínculo) nebé hato’o iha capítulo da-neen hosi Constituição conciliar Dei Verbum. Igreja nu’udar fatin próprio ba Sagrada Escritura. Liu hosi inspiração Espírito Santo nian, Bíblia moris hosi Maromak nia povo no atu hato’o duni ba Maromak nia povo. Atu dehan katak, iha comunidade fiar-nain nian, Bíblia iha nia habitat: ho nune’e maki ha Igreja nia moris no nia fiar, Bíblia hetan fatin atu hatudu nia significado no hatudu nia kbi’it.
[Concílio] Vaticano II fo hanoin katak «Igreja sempre venera Escritura lulik sira, hanesan mos venera Na’i nia Isin rasik, liliu iha Liturgia lulik, Igreja nafatin simu no fahe pão moris nia ba sarani sira, liu hosi mesa Maromak futar Liafuan nian no mos Cristo Futar Isin». Nune’e mos, «[Igreja] sempre considera, no considera nafatin [Bíblia], hamutuk ho Tradição Lulik, nu’udar regra aas liu hotu iha nia fiar» (Dei Verbum, 21).
Igreja nunca para atu reflete kona-ba Sagrada Escritura nia valor. Liu tiha Concílio, momento importante los be ko’alia kona-ba ne’e mak Assembleia Geral Ordinária ba Sínodo Bispo sira nian, ho tema “Maromak nia Liafuan iha Kreda nia moris no missão”, iha outubro 2008. Amu Papa Bento XVI tau hamutuk resultado hosi reflexão sira ne’e hodi hakerek Exortação pós-sinodal Verbum Domini (30.09.2010), hodi dehan katak: «relação kle’an entre [Maromak nia] Liafuan no fiar hatudu katak interpretação loloos ba Bíblia ne’e bele acontece de’it iha fiar Kreda nian, nebé hatu’ur nia paradigma iha Maria nia “sim” […] fatin atu hahú interpretação ba Bíblia ne’e mak Kreda nia moris» (n.29).
Tamba ne’e, Bíblia hetan fatin loloos iha comunidade fiar nian atu hala’o nia serviço no to’o ba finalidade: katak halo ema conhece Cristo no loke dalan ba diálogo ho Maromak. Tamba ne’e, «la hatene Escritura ne’e katak la hatene Cristo»[1]. São Jerónimo nia liafuan famoso ne’e fo hanoin mai ita kona-ba objetivo ikus hosi leitura no meditação ba Escritura: conhece Cristo, no liu hosi Nia, ita bele tama ba iha relação ho Maromak, relação ida nebé bele compreende liu hosi ko’alia ba malu, diálogo. No Constituição Dei Verbum apresenta mai ita katak Revelação ne’e nu’udar diálogo duni, nebé Maromak ko’alia ba ema nu’udar belun (cfr. DV, 2). Ida ne’e acontece wainhira ita lee Bíblia ho atitude oração interior nian: hosi nebá mak Maromak mai hasoru ita no tama iha diálogo ho ita.
Sagrada Escritura, nebé confia hela ba Igreja atu conserva no explica ne’e, iha papel ativo ida: ho nia eficácia no potência bele fo tulun no kbi’it ba comunidade sarani. Ema fiar-nain hot-hotu bele ba hemu hosi bee-matan ida ne’e, liliu iha celebração Missa no mos Sacramento sira seluk. Ema hotu nebé mak hala’o ministério atu [hanorin no haklaken] Liafuan ne’e tenke hetan guia hosi domin no habelun ba Sagrada Escritura: bispo sira, na’ilulik sira, diácono sira, catequista sira. Exegeta (ema nebé interpreta Bíblia) no ema hirak nebé estuda kona-ba ciência Bíblia ne’e, sira nia serviço folin boot tebes; no Bíblia mak sai centro iha teologia, nebé hetan nia abut no klamar iha Maromak nia Liafuan.
Igreja nia hakarak nebé boot mak atu Maromak nia Liafuan bele to’o ba nia membro sira ida-idak no habosu sira nia dalan fiar nian. Maibé Maromak nia Liafuan lori Igreja la’o dook mos hosi nia an, loke nia dalan ba missão ba ema hot-hotu. Basá, ita moris nakonu ho liafuan barak, maibé liafuan hirak ne’e barak mak mamuk! Dala-barak, ita rona mos liafuan matenek nian sira, maibé la ko’alia kona-ba ita nia destino ikus. Maibé, Maromak nia Liafuan mai hasoru duni ita nia hamrook ba significado, ba lialoos kona-ba ita nia moris. Maromak nia Liafuan ne’e mak Liafuan nebé foun ba nafatin: hatudu mistério Maromak nian mai ita, nebé sei la hotu, la para atu haraik nia rikusoin.
Belun doben sira, ita moris iha Igreja, ita apreende katak Sagrada Escritura relaciona tomak ho Jesus Cristo, no ida ne’e mak halo Bíblia hetan nia valor no kbi’it. Cristo mak Aman nia Liafuan moris, Maromak nia Liafuan be hola isin ida. Escritura hot-hotu haklaken [Cristo] nia An nu’udar Ema no Nia presença nebé salva, mai ita ida-idak no ba humanidade hotu. Tamba ne’e, mai ita loke ita nia fuan no hanoin atu simu rikusoin ida ne’e, liu hosi escola Maria nian, Igreja nia Inan.
(https://www.vatican.va/content/leo-xiv/it/audiences/2026/documents/20260211-udienza-generale.html)
[1] São Jerónimo, Comm. in Is., Prol.: PL 24, 17 B.
AUDIÊNCIA GERAL (11.02.2026)
Aula Paulo VI – Quarta-feira, 11.02.2026
AUDIÊNCIA GERAL (04.02.2026)
Aula Paulo VI – Quarta-feira, 04.02.2026
AUDIÊNCIA GERAL (28.01.2026)
Aula Paulo VI – Quarta-feira, 28.01.2026
AUDIÊNCIA GERAL (21.01.2026)
Aula Paulo VI – Quarta-feira, 21.01.2026
AUDIÊNCIA GERAL (14.01.2026)
Aula Paulo VI – Quarta-feira, 14.01.2026
AUDIÊNCIA GERAL (07.01.2026)
Aula Paulo VI – Quarta-feira, 07.01.2026
Kona-ba "Timor oan - Maromak oan"
Nu'udar iniciativa pessoal hosi - Zeferino Mesquita Almeida (seminarista diocesano, hosi Arquidiocese de Dili; oras ne'e, estuda iha Pontifícia Universidade Gregoriana, Roma) - atu promove lian Tetun liu hosi halo tradução ba documento sira, homília sira, mensagem sira nebé mai hosi Santo Padre no Magistério Igreja Católica nian. Lian Tetun nebé hakerek iha sítio ne'e sei usa regra ortográfica Tetun Kreda nian, basá sei publica de'it hanoin hirak nebé liga ho fiar sarani nian, nu'udar dalan ida atu tulun sarani sira no ema hotu nebé hakarak conhece no comprende didi'ak mensagem Cristo nian.
Sítio ne'e nakloke mos ba sugestão no crítica construtiva sira nebé hato'o hosi leitór sira, tanba ne'e, sente livre ba, atu hato'o itaboot sira nia hanoin di'ak sira.
Add comment
Comments