AUDIÊNCIA GERAL (28.01.2026)

Published on 28 January 2026 at 20:56

Catequese - Documento sira iha Concílio Vaticano II

Constituição dogmática Dei Verbum

3. Depósito lulik ida de’it. Relação entre Bíblia no Tradição

Aula Paulo VI – Quarta-feira, 28.01.2026

Maun-alin no feton doben sira, bom dia no bem-vindo!

Hanesan continuação hosi leitura ba Constituição conciliar Dei Verbum kona-ba Revelação divina, ohin ita hakarak reflete kona-ba relação entre Bíblia ho Tradição. Ita bele foti acontecimento rua iha Evangelho hodi sai hanesan ita nia matadalan. Ida uluk nian mak iha Cenáculo, wainhira Jesus hato’o Nia discurso (hanesan mos testamento) boot ba discípulo sira, Nia dehan: «Ha’u hakarak dehan ida ne’e ba imi wainhira Ha’u sei hamutuk ho imi. Maibé Consolador, katak Espírito Santo be Aman sei haruka hodi Ha’u naran, Nia sei hanorin buat hotu ba imi no sei fo hanoin buat hotu be Ha’u dehan tiha ona ba imi. […] Wainhira Espírito lialoos nian ne’e to’o mai, Nia sei guia imi ba to’o lialoos tomak» (Jo 14,25-26; 16,13).

Iha sorin seluk, acontecimento daruak nian lori ita ba laletek sira be iha Galileia. Jesus be moris-hi’as tiha ona hatudu-An ba discípulo sira be hakfodak no laran ru-rua, no Nia confia hela missão ida ba sira: «Imi bá, hafoin, hanorin nação hotu […] hanorin sira atu halo tuir buat hotu be Ha’u dehan ona ba imi» (Mt 28,19-20). Iha acontecimento rua ne’e hatudu hotu relação metin entre liafuan sira be hato’o hosi Cristo no oinsá liafuan hirak ne’e to’o ba fatin-fatin iha século hirak ne’e.

Saida mak Concílio Vaticano II dehan ne’e, hakarak hato’o imagem sugestiva ida: «Tradição Lulik no Bíblia Lulik ne’e kesi-malu metin tebes. Basá, rua ne’e mai hotu hosi abut lulik ida de’it, halo sai buat ida de’it no la’o ba to’o finalidade ida de’it» (Dei Verbum, 9). Igreja nia Tradição kesi abut hosi otas ba otas iha Igreja ida nebé tau-matan, interpreta, hola-isin ho Maromak Futar Liafuan. Catecismo Igreja Católica (cfr. n. 113) dehan ida ne’e hodi lori ita hanoin ba Padre Igreja nian ida nia lema be dehan: «Sagrada Escritura ne’e hakerek nanis tiha ona iha Igreja nia fuan molok hakerek iha instrumento material sira», katak iha texto lulik.

Tuir Cristo nia liafuan sira be dehan ona iha leten ne’e, Concílio afirma tan katak «Tradição apóstolo sira nian moris iha Igreja liu hosi Espírito Santo nia tulun» (DV, 8). Ida ne’e acontece tamba compreensão tomak, liu hosi «fiar-nain sira nia contemplação no estudo», liu hosi experiência be moris hosi «compreensão kle’an kona-ba buat espiritual sira», no liliu, ho apóstolo sira nia successor nia haklaken, sira be simu tiha ona «carisma ida nebé garante lialoos». Atu dehan katak, «liu hosi nia doutrina, hosi nia moris no culto sira, Igreja mantém no hatutan buat hotu be nia fiar ba derasán hotu» (ibid.).

Kona-ba ida ne’e, (ita bele haré) São Gregório Magno nia liafuan famoso ida ne’e: «Sagrada Escritura (Bíblia) ne’e naktubun liu hosi ema hirak be lee»[1]. No Santo Agostinho mos dehan katak «Maromak nia discurso be desenvolve iha Escritura hotu ne’e ida de’it, no Liafuan be sai hosi santo barak nia ibun ne’e mos ida de’it»[2]. Tamba ne’e, Maromak futar Liafuan ne’e la’os buat maten ida maibé nu’udar realidade moris no orgânica ida nebé desenvolve no moris ba nafatin liu hosi Tradição. Ho kbi’it Espírito Santo nian mak Tradição bele comprende Maromak nia Liafuan hosi nia rikusoin lialoos tomak, hodi hola Maromak nia Liafuan nu’udar isin ida hosi otas ba otas iha história.

Ho ida ne’e, saida mak Santo Doutor Igreja nian – John Henry Newman – dehan ne’e importante tebes, iha nia obra be ho título Ensaio sobre o desenvolvimento da doutrina cristã. Nia dehan katak cristianismo ne’e – atu ho fali experiência nu’udar comunidade eh nu’udar doutrina – nia nafatin realidade dinâmica ida, tuir dalan nebé hatudu rasik hosi Jesus iha aiknanoik kona-ba fini (cfr. Mc 4,26-29): realidade moris ida nebé desenvolve tamba kbi’it moris interior nian[3].

Apóstolo Paulo fo hanoin beibeik ba nia discípulo no colaborador Timóteo: «Oh Timóteo! o rai didi’ak depósito nebé mak o simu ona» (1Tm 6,20; cfr. 2Tm 1,12.14). Iha Constituição dogmática Dei Verbum haktuir liu tan texto paulino ne’e, wainhira dehan: «Tradição Lulik no Bíblia Lulik ne’e hetan depósito ida de’it hosi Maromak nia Liafuan be confia hela ba Igreja», hetan interpretação liu hosi «magistério moris Kreda nian, nebé nia autoridade sira hetan hosi Jesus Cristo nia naran» (n.10). “Depósito” ne’e nu’udar liafuan ida be iha nia origem loloos ne’e, mai hosi natureza jurídica no impõe ba ema be deposita (depositário) ne’e dever atu conserva conteúdo, katak fiar, no hatutan fiar ne’e ho loloos.

Ohin mos “depósito” hosi Maromak nia Liafuan ne’e iha hela Kreda no ita hotu nia liman, iha ministério Igreja oioin, ita tenke conserva nafatin nia integridade, hanesan matadalan ba ita nia dalan iha história no existência nia complexidade hotu.

Belun doben sira, molok atu taka, mai ita rona fila-fali ba Dei Verbum, nebé hasa’e ligação metin entre Bíblia Lulik no Tradição, hodi dehan nune’e: sira rua ne’e iha ligação no sai ida de’it nebé ida seluk labele existe independente, no hamutuk tuir sira nia dalan rasik no hosi ação Espírito Santo nian ida de’it mak sira bele contribui eficaz ba salvação klamar nian (cfr. n.10).

 

(https://www.vatican.va/content/leo-xiv/it/audiences/2026/documents/20260128-udienza-generale.html)

 

[1] Homiliae in Ezechielem I, VII, 8: PL 76, 843D.

[2] Enarrationes in Psalmos 103, IV, 1.

[3] Cf. J.H. Newman, Lo sviluppo della dottrina cristiana [“Ensaio sobre o desenvolvimento da doutrina cristã”], Milão 2003, p. 104.



28 January 2026
21 January 2026
14 January 2026
7 January 2026

Kona-ba "Timor oan - Maromak oan"

    Nu'udar iniciativa pessoal hosi - Zeferino Mesquita Almeida (seminarista diocesano, hosi Arquidiocese de Dili; oras ne'e, estuda iha Pontifícia Universidade Gregoriana, Roma) - atu promove lian Tetun liu hosi halo tradução ba documento sira, homília sira, mensagem sira nebé mai hosi Santo Padre no Magistério Igreja Católica nian. Lian Tetun nebé hakerek iha sítio ne'e sei usa regra ortográfica Tetun Kreda nian, basá sei publica de'it hanoin hirak nebé liga ho fiar sarani nian, nu'udar dalan ida atu tulun sarani sira no ema hotu nebé hakarak conhece no comprende didi'ak mensagem Cristo nian. 

Sítio ne'e nakloke mos ba sugestão no crítica construtiva sira nebé hato'o hosi leitór sira, tanba ne'e, sente livre ba, atu hato'o itaboot sira nia hanoin di'ak sira.

Add comment

Comments

There are no comments yet.

Create Your Own Website With Webador