JORNADA MUNDIAL VIDA CONSAGRADA SIRA NIAN BA DALA-XXX
Basílica S. Pedro, Segunda-feira – 02.02.2026
Maun-alin no feton doben sira, ohin iha Festa Apresentação Na’i nian ne’e, Evangelho ko’alia mai ita kona-ba Simeão no Ana be iha Templo, reconhece no haklaken Jesus nu’udar Messias (cfr. Lc 2,22-40). [Evangelho] apresenta mai ita encontro entre movimento domin rua: Maromak be mai soi ema, no ema be ho fiar metin hein [Maromak] be mai.
Hosi Maromak nia parte, Nia haraik Jesus mai mundo iha ambiente importante Jerusalém nian sai nu’udar oan hosi família kiak ida hodi hatudu mai ita oinsá mak Nia oferece-An mai ita, respeita tomak ita nia liberdade no partilha mos ita nia mukit sira. Tamba ne’e, iha [Jesus] nia ação sira, Nia la obriga ema ida, maibé ho de’it kbi’it desarmante hosi Nia gratuidade desarmada. Iha sorin seluk, iha ema nia parte fali, katuas ho ferik ida, Simeão no Ana, be representa esperaça povo Israel hotu nian, esperança ida ne’e to’o mai iha história ikus salvação nian, nebé hahú kedas hosi jardim Éden to’o mai Templo; história ida nebé nakonu ho naroman no nakukun, monu no hamri’ik, maibé sempre liu nafatin ho hakaran moris ida de’it: harí fila-fali comunhão nakonu entre criatura ho nia Criador. Nune’e, besik kedas ba “Santo hosi Santo sira hotu”, Roman nia hun hasa’e-An hanesan roman ba mundo no Ida be Rohan-laek (infinito) oferece-An ba ida be sei mohu (finito), liu hosi dalan haraik-An liu nebé quase ema atu la compreende.
Ita celebra Jornada Mundial Vida Consagrada nian ba dala-XXX be hetan nia abut iha episódio ida ne’e, ita reconhece episódio ida ne’e nu’udar ícone ida iha missão religioso no religiosa sira nian iha Kreda no iha mundo, hanesan Papa Francisco dehan: «Ha’u hein katak “imi bele fanun mundo”, basá moris hodi saran-an ne’e nia caraterística mak profecia» (ba consagrado sira hotu iha tinan Vida Consagrada, 21.11.2014, II, 2). Maun-alin no feton doben sira, Igreja husu ba imi atu sai nu’udar profeta: sai manu-ain be haklaken Na’i nia presença no hadi’a Nia dalan. Atu usa Malaquias nia liafuan sira be ita rona iha Leitura Dahuluk, nia fo hanoin atu ho imi nia “hamamuk-an” ba Na’i ne’e, imi bele sai fatin ba ahi ida be purifica (besi sira), no sai fatin atu hamoos (cfr. Ml 3,1-3), atu nune’e Cristo, Anjo Aliança nian be único no rohan-laek, ohin loron bele horik mos iha ema sira leet, bele tama no hamoos ema nia fuan ho Nia domin, ho Nia graça no Nia laran-luak. No ida ne’e mak imi nia vocação bolu imi atu hala’o, uluk-nanain, liu hosi imi nia sacrifica-an, be kesi-abut ba oração no pronto atu fo imi nia an ba caridade (cfr. Conc. Ecum. Vat. II, Const. dogm. Lumen gentium, 44).
Imi nia fundador no fundadora sira, be nakloke ba Espírito Santo nia ação, sira husik hela modelo kmo’ok sira ba imi kona-ba oinsá mak moris didi’ak ho kna’ar ida ne’e. Moris nafatin iha ligação entre rai no Lalehan, ho fiar no aten-barani, hahú hosi Mesa Eucaristia nian, husik sira nia an hodi tama ba moris ho nonook iha clausura nia laran, balu fali moris hasoru desafio sira iha dalan apostolado, balu hanorin iha escola sira, balu oferece-an ba ema kiak sira iha fatin-fatin no balu fali dedica-an ba missão be todan. Ho duni fiar ida ne’e mak sira fila-fali ba Maromak, ho haraik-an no matenek, bai ha Cruz hun no iha Sacrário oin hodi hasa’e buat hotu be sira hala’o ba Maromak. Ho kbi’it graça nian, sira aten-barani mos atu hala’o buat hirak nebé iha risco boot, harohan iha fatin hirak nebé difícil, ho liman nebé hatene fo no kbás nebé hatene hako’ak iha fatin nebé ema la interesse ba Maromak, sira sai sasin ba dame no reconciliação iha situação funu no ódio nia laran, sira pronto mos atu terus ba consequência hosi hahalok sira nebé contracorrente be tamba Cristo sira sai nu’udar «sinal contradição nian» (Lc 2,34), dala-ruma to’o mos martírio.
Papa Bento XVI hakerek katak «interpretação ba Bíblia sei la completo wainhira la rona mos hosi ema nebé moris tuir loloos Maromak futar Liafuan» (Exort. ap. pós-sinodal Verbum Domini, 48). Ita mos hakarak hanoin maun-alin no feton hirak nebé uluk ona ita, sai nu’udar protagonista ba «tradição profética, nebé Maromak nia Liafuan sai nu’udar sira nia moris nu’u profeta» (ibid., 49). Ita halo ida ne’e liliu tamba atu simu sira nia sasin.
Ohin loron mos, ho serviço conselho evangélico sira nian no mos serviço caridade barak be imi oferece ba sociedade, sociedade ida be entende sala tiha conceito kona-ba ema, no fiar ho moris ne’e dala-ruma dook malu, imi hetan bolu atu sai sasin katak Maromak horik iha história nu’udar Maksoin ba povo hot-hotu (cfr. Lc 2,30-31). Imi hetan bolu atu sai sasin katak, uluk-nanain, foinsa’e, katuas-ferik sira, kiak, moras, dadur, hirak ne’e hetan fatin lulik rasik iha Na’i nia Altar no Na’i nia Fuan, no mos, sira ida-idak ne’e nu’udar Maromak horik fatin (santuário) nebé labele viola, fatin nebé tenke hakne’ak atu bele hasoru, tuku-tuur no fo glória.
Ida ne’e hatudu liu hosi “ema hirak be defende Evangelho” barak, nebé imi nia comunidade sira rai nafatin iha contexto oioin no difícil sira, maske iha conflito nia leet. Sira la la’o husik hela, la halai; maibé hela metin, la iha buat ida, atu bele sai nu’udar lia-menon - nebé folin boot liu liafuan barak – ba moris nia sacralidade nebé labele viola iha nia essência kle’an, maske iha fatin sira nebé rona hela kilat nia lian no sente hanesan kbi’it aat, interesse no violência mak manán, maibé ho sira nia presença, sira fo sai nafatin Jesus nia liafuan: «keta hewai ki’ikoan hirak ne’e, basá […] sira nia anjo sira iha Lalehan haré beibeik Aman futar Oin» (Mt 18,10).
Ha’u hakarak ko’alia mos kona-ba katuas Simeão nia oração, nebé ita ida-idak reza loro-loron: «Na’i, oras ne’e Itaboot bele husik ona Ita atan ba ho dame, basá ha’u matan haré ona Maksoin» (Lc 2,29-30). Moris nu’udar religioso/a nebé la kesi-an ba sasán rai nian ne’e, hanorin atu hafahe entre tau-matan loloos ba buat rai nian sira no esperança domin-nain ba buat hirak be rohan-laek, be ita hili ona iha rai ne’e nu’udar finalidade ikus liu no exclusivo, be iha kbi’it atu fo roman fali buat sira seluk. Simeão haré maksoin iha Jesus no nia sente livrea tu hasoru moris no mate. «Ema loos no fiar-nain» (Lc 2,25), iha nia Ana nia sorin, Ana be «la hadook-an hosi Templo» (ibid. v.37), tau-matan metin ba buat futuro nian.
Concílio Vaticano II fo hanoin mai ita katak «Kreda […] hetan nia realização completa liu iha glória Lalehan nian, wainhira to’o mai tempo nebé […] humanidade no universo hotu […] hetan nia perfeição ikus iha Cristo» (Conc. Ecum. Vat. II, Const. dogm. Lumen gentium, 48). Profecia ida ne’e confia hela mos ba imi, mane no feto hirak be hatu’ur ain metin iha rai, no mos laran-metin «liliu ba buat lalehan nian» (Missal Romano, Coleta ba Missa Solenidade Assunção Nain Feto nian). Cristo mate no moris-hi’as atu «soi ema hirak be, ta’uk ba mate, hala’o moris tomak nu’udar atan» (Heb 2,15), no imi, hetan kna’ar atu tuir Nia besik liu tan, participa iha Nia “moris simples” atu moris iha Nia Espírito (cfr. Conc. Ecum. Vat. II, Decreto Perfectae caritatis, 28.10.1965, 5), atu imi bele hatudu ba mundo, iha liberdade hosi Ida be hadomi no perdua la iha rohan, dalan atu bele hakat liu conflito sira no kuda fraternidade.
Consagrado no consagrada doben sira, Igreja ohin agradece ba Na’i no ba imi ida-idak nia presença, no encoraja imi atu iha nebé de’it Providência haruka imi bá, imi bele sai fini dame nian no sinal esperança nian. Ita confia imi nia obra sira iha Maria Santíssima nia harohan-da’et no mos imi nia santo Fundador no Fundadora sira hotu, no hamutuk mai ita hafoun iha Altar fohon buat-karan hosi ita nia moris ba Maromak.
FESTA APRESENTAÇÃO NA’I NIAN
Basílica S. Pedro, Segunda-feira – 02.02.2026
SOLENIDADE CONVERSÃO SÃO PAULO NIAN
Basílica S. Paulo Extramuros, Domingo – 25.01.2026
FESTA BATISMO NA’I NIAN
Capela Sistina, Domingo – 11.01.2026
CONCISTÓRIO EXTRAORDINÁRIO
Basílica S. Pedro, Quinta-feira – 08.01.2026
SOLENIDADE EPIFANIA NA’I NIAN – TAKA TINAN JUBILAR
Basílica S. Pedro, Terça-feira – 06.01.2026
SOLENIDADE SANTA MARIA, MAROMAK NIA INAN
Basílica S. Pedro, Quinta-feira – 01.01.2026
Kona-ba "Timor oan - Maromak oan"
Nu'udar iniciativa pessoal hosi - Zeferino Mesquita Almeida (seminarista diocesano, hosi Arquidiocese de Dili; oras ne'e, estuda iha Pontifícia Universidade Gregoriana, Roma) - atu promove lian Tetun liu hosi halo tradução ba documento sira, homília sira, mensagem sira nebé mai hosi Santo Padre no Magistério Igreja Católica nian. Lian Tetun nebé hakerek iha sítio ne'e sei usa regra ortográfica Tetun Kreda nian, basá sei publica de'it hanoin hirak nebé liga ho fiar sarani nian, nu'udar dalan ida atu tulun sarani sira no ema hotu nebé hakarak conhece no comprende didi'ak mensagem Cristo nian.
Sítio ne'e nakloke mos ba sugestão no crítica construtiva sira nebé hato'o hosi leitór sira, tanba ne'e, sente livre ba, atu hato'o itaboot sira nia hanoin di'ak sira.
Add comment
Comments