CONCISTÓRIO EXTRAORDINÁRIO

Published on 8 January 2026 at 21:30

Amu Papa Leão XIV nia homilia iha Missa hamutuk ho Cardeal sira - Concistório Extraordinário dahuluk iha nia ministério papal

Basílica S. Pedro, Quinta-feira – 08.01.2026

«Belun sira, ita hadomi malu ba, basá domin ne’e mai husi Maromak» (1Jo 4,7). Liturgia ohin nian propõe exortação ida ne’e mai ita hodi celebra Consistório extraordinário: nu’udar momento graça nian nebé hatudu ita nia hamutuk iha serviço Kreda nian.

Hanesan ita hatene katak, liafuan Consistório, Consistorium, eh “assembleia” bele interpreta liu husi verbo consistere nia abut, bele mos dehan “para”. No tamba ne’e mak ita hotu “para” atu hamutuk iha ne’e: ita interrompe ita nia atividade sira ba tempo uitoan no hapara mos ita nia compromisso importante sira, atu ita bele hamutuk no discerne saida mak Na’i husu mai ita boa Nia Povo nia di’ak. Ida ne’e rasik iha ona nia gesto nebé kle’an, profético, liliu iha cotexto sociedade nebé la hakmatek be ita horik ba. Momento ida ne’e fo hanoin mai ita importância husi percurso moris ida-idak nian, atu para, atu harohan, atu rona, atu reflete, hodi nune’e bele hateke fila-fali ba ita nia meta (finalidade) ho matan nebé moos, hodi direciona ho ita nia esforço no recurso hotu ba meta ida nebá, atu ita labele monu ba risco hodi la’o ho matan-delek eh hakás-an la ho resultado, hanesan São Paulo fo hanoin ona (cfr. 1Cor 9,26). Loos duni, ita la’os hamutuk iha ne’e atu promove “agenda” – pessoal eh grupo nian -, maibé atu confia ita nia projeto no inspiração sira ba discernimento nia juízo nebé aas «hanesan lalehan be aas liu rai» (Is 55,9) no ita bele hetan husi Na’i.

Tamba ne’e, liu husi Eucaristia ida ne’e, importante tebes atu ita tau dom sira hotu iha ita nia moris iha Altar ida ne’e, ita nia hakarak no hanoin sira, hasa’e ba Aman hamutuk ho Sacrifício Cristo nian, atu nune’e ita bele simu fila-fali dom hira be purifica tiha ona, hetan tiha ona roman, hetan iis foun no muda-an, liu husi graça iha Pão ida de’it. Ho ida ne’e de’it mak ita bele hatene atu rona loloos Nia lian, simu lian ne’e liu husi dom nebé halo ita hamutuk: motivo husi ita nia hamutuk ne’e.

Ita nia Colégio ne’e, maske nakonu ho competência no matenek oioin, uluk-nanain la’os atu sai nu’udar equipa especialista, maibé sai nu’udar comunidade fiar nian, nebé liu husi dom be ida-idak iha, bele hasa’e ba Na’i no simu fila-fali husi Nia, husi Nia Providência bele fo fuan barak liu tan.

Maromak nia domin be halo ita sai discípulo no apóstolo ne’e, nu’udar domin “trinitário”, “relacional”, sai abut ba espiritualidade comunhão nian nebé fo moris ba Cristo nia Kaben (Kreda) no husi nebá mak Kreda hakarak sai nu’udar uma no escola (cfr. Carta ap. Novo millenio ineunte, 06.01.2001, 43). Haré ba Kreda nia moris iha milénio datoluk ida ne’e nia hahú, São João Paulo II define Kreda hanesan «fuan nia hateke ba mistério Trindade nian, nebé horik iha ita no Nia roman ne’e ita bele hetan liu husi ita nia maun-alin sira be hale’u ita ne’e nia oin» (ibid.).

Tamba ne’e, ita nia “para” ne’e uluk-nanain, nu’udar hahalok domin nebé boot – ba Maromak, ba Kreda no ba ema mane no feto hotu iha mundo tomak –, nebé ita husik atu Espírito leno ita: uluk liu, liu husi oração no hakmatek, maibé mos hateke ba malu, rona malu no fo lian ba malu, liu husi partilha, ba ema hotu iha mundo ne’e, nebé Na’i confia hela mai ita nia tau-matan nu’udar Bibi-atan. Ida ne’e nu’udar hahalok ida nebé ita precisa moris ho fuan haraik-an no laran-maus, no tau mos iha hanoin katak, ho graça mak ita hotu hamutuk iha ne’e no buat hotu be ita iha ne’e tamba ita simu nu’udar dom no talento nebé labele soe de’it, maibé investe ho matenek no aten-brani (cfr. Mt 25,14-30).

São Leão Magno hanorin katak «wainhira Cristo nia povo hotu dedica-an hamutuk ba sira nia dever, iha grau no ordem hotu ne’e nu’udar buat kmanek boot ida be rico tebes iha Maromak nia futar matan […], wainhira sira colabora ho ida-idak nia espírito […]. Husi ne’e mak, ema sira be hamlaha sei hetan hahán, sira be hena la iha bele hetan hatais, moras sira bele hetan ema ruma atu visita sira, no la iha ema ida mak buka de’it nia interesse rasik, maibé ema seluk nia interesse» (Sermões, 88,4). Ida ne’e mak espírito ida nebé ita hakarak atu serviço hamutuk: espírito ida nebé hakarak katak, iha Cristo nia Isin místico ne’e, membro ida-idak copera tuir ordem ba hot-hotu nia di’ak (cfr. Ef 4,11-13), hala’o ida-idak nia ministério ho dignidade no kle’an tuir orientação Espírito nian, ksolok atu oferece no haré resultado husi nia serviço sira, nune’e mos ksolok hodi simu no haré ema seluk nia resultado husi serviço (cfr. São Leão Magno, Sermões, 88,5).

Tinan rihun-rua ona mak Kreda hola-isin ho mistério ida ne’e liu husi nia kmo’ok oioin (cfr. Papa Francisco, Carta enc. Fratelli tutti, 280). Assembleia ida ne’e rasik mak sai sasin ba ida ne’e, mai husi fatin no idade oioin, no husi unidade graça nian mak halo ita hamutuk no sai maun no alin.

Loos duni katak ita mos hamri’ik hela iha “ema barak” iha humanidade be hamlaha ba buat di’ak no dame, iha mundo ida nebé bosu no hamlaha, rico no kiak, luta atu moris no lakon esperança iha mamuk existencial continua atu fahe no hakanek ema, nação no comunidade sira, ho Mestre nia liafuan «imi rasik mak fo hahán ba sira» (Mc 6,37), ita mos bele sente hanesan discípulo sira: sente la iha capacidade no kuran iha meio sira. Maibé Jesus dehan fila-fali mai ita: «Imi iha pão hira? imi ba haré tok» (Mc 6,38), no ida ne’e ita bele halo hamutuk. Loos duni katak ita la hetan kedas solução ba problema sira be ita hasoru. Maibé, ho fatin no circunstância oioin, ita sei bele tulun malu nafatin – liliu, tulun Papa – atu hetan “pão lima no ikan rua” atu Providência iha netik buat ruma wainhira nia oan sira halerik ba tulun; no acolhe, oferece, simu no fahe, hodi hariku ho Maromak nia bênção, ho fiar no domin ema hotu nian, atu nune’e ema ida labele kuran ida nebé importante (cfr. Mc 6,42).

Belun doben sira, buat nebé imi oferece ba Kreda ho imi nia serviço ho nível oioin, ne’e nu’udar buat nebé boot, pessoal no kle’an, único ba ida-idak no folin-boot ba ema hotu; no responsabilidade be imi fahe ho Pedro nia Sucesso ne’e boot no todan.

Tamba ne’e, ha’u agradece ho fuan tomak ba imi, no ha’u hakarak taka (homilia ida ne’e) liu husi confia ita nia serviço sira hotu no ita nia missão ba Na’i ho Santo Agostinho nia liafuan hirak ne’e: «Haraik benefício barak mai ami wainhira ami husu ba Itaboot. Buat di’ak hotu be ami simu molok ami harohan ne’e Itaboot nia dom, no mos hirak nebé ami simu husi harohan ne’e mos Itaboot nia dom […]. Na’i, hanoin ba katak ami ne’e rai-rahun, no husi rai-rahun mak Itaboot halo ema» (Confissões, 10, 31, 45). Tamba ne’e, ami hakarak dehan ba Itaboot: «Haraik buat nebé Itaboot haruka no haruka buat nebé Itaboot hakarak» (ibid.).

 

(https://www.vatican.va/content/leo-xiv/it/homilies/2026/documents/20260108-messa-concistoro.html)



8 January 2026
6 January 2026
1 January 2026

Kona ba "Timor oan - Maromak oan"

    Nu'udar iniciativa pessoal husi - Zeferino Mesquita Almeida (seminarista diocesano, husi Arquidiocese de Dili; oras ne'e, estuda iha Pontifícia Universidade Gregoriana, Roma) - atu promove lian Tetun liu husi halo tradução ba documento sira, homília sira, mensagem sira nebé mai husi Santo Padre no Magistério Igreja Católica nian. Lian Tetun nebé hakerek iha sítio ne'e sei usa regra ortográfica Tetun Kreda nian, basá sei publica de'it hanoin hirak nebé liga ho fiar sarani nian, nu'udar dalan ida atu tulun sarani sira no ema hotu nebé hakarak conhece no comprende didi'ak mensagem Cristo nian. 

Sítio ne'e nakloke mos ba sugestão no crítica construtiva sira nebé hato'o husi leitór sira, tanba ne'e, sente livre ba, atu hato'o itaboot sira nia hanoin di'ak sira.

Add comment

Comments

There are no comments yet.